Ho là triệu chứng khiến nhiều gia đình lo lắng, nhất là khi bé ho về đêm, tái diễn nhiều đợt hoặc có tiếng thở khác thường. Tuy nhiên, nghe tiếng ho qua điện thoại không đủ để xác định nguyên nhân. Khi trẻ ho kéo dài, khò khè, việc cần làm là quan sát khả năng thở, ăn uống và sinh hoạt, rồi liên hệ cơ sở y tế đúng mức độ khẩn cấp.
Bài viết giúp cha mẹ chuẩn bị thông tin khi khám hô hấp cho trẻ. Không nên tự kết luận trẻ bị hen, viêm phổi hoặc dị ứng rồi sử dụng đơn thuốc của lần bệnh trước.
Ho và khò khè có phải cùng một biểu hiện?
Ho là một biểu hiện dễ nhận thấy, còn từ “khò khè” thường được gia đình dùng cho nhiều loại tiếng thở khác nhau. Tiếng nghẹt ở mũi, tiếng rít khi hít vào và tiếng thở khò khè có thể bị mô tả giống nhau. Bác sĩ cần hỏi bệnh, nghe phổi và đánh giá trực tiếp để phân biệt.
Khi không chắc, hãy nói trẻ phát ra âm thanh lúc nào: đang ngủ, bú, chạy chơi hay nghỉ ngơi; âm thanh xuất hiện khi hít vào hay thở ra nếu quan sát được. Một video ngắn về biểu hiện thoáng qua có thể hỗ trợ trao đổi, nhưng không được trì hoãn đi khám để ghi hình khi trẻ đang khó thở.
Dấu hiệu hô hấp cần cấp cứu ngay
Đưa trẻ đến cấp cứu hoặc gọi 115 nếu trẻ khó thở rõ, tím môi, ngừng thở, lơ mơ, khó đánh thức hoặc không thể bú uống vì khó thở. Cha mẹ có thể nhận thấy vùng dưới sườn bị rút lõm, trẻ phải gắng sức để thở hoặc tình trạng xấu đi nhanh. Không chờ thuốc ho phát huy tác dụng hay chờ đến giờ khám đã đặt.
Nếu ho hoặc khó thở xuất hiện đột ngột sau khi ăn hoặc chơi với vật nhỏ, cần nghĩ tới khả năng sặc và tìm hỗ trợ khẩn cấp. Không móc họng mù hoặc ép trẻ uống nước. Làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu; chỉ thực hiện kỹ thuật sơ cứu phù hợp khi đã được hướng dẫn hoặc được đào tạo.
Khi nào nên đưa trẻ ho đi khám sớm?
Cần liên hệ khám nếu ho kèm sốt, mệt, ăn uống giảm, tiếng thở bất thường hoặc ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ. Ho tái diễn, ho kéo dài không cải thiện cũng cần được đánh giá. NHS khuyến nghị khám khi trẻ ho hơn 3 tuần; đây không phải mốc phải chờ nếu con có biểu hiện đáng lo trước đó.
Với trẻ sơ sinh, trẻ sinh non, có bệnh tim phổi hoặc tiền sử cần theo dõi hô hấp, gia đình nên hỏi bác sĩ sớm hơn. Nếu bé đã có kế hoạch xử trí riêng cho một bệnh được chẩn đoán, thực hiện đúng kế hoạch và biết rõ thời điểm phải đến bệnh viện. Kế hoạch của trẻ khác không áp dụng thay thế cho con.
Không thể xác định nguyên nhân chỉ bằng màu đờm hoặc tiếng ho
Một triệu chứng có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng khác nhau. Màu dịch mũi, đờm hoặc việc ho nhiều về đêm không đủ để tự chọn kháng sinh hay khẳng định trẻ mắc một bệnh cụ thể. Việc bác sĩ chỉ định xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh cần dựa trên thăm khám và câu hỏi lâm sàng cần làm rõ.
Cha mẹ có thể hỏi: những khả năng nào đang được cân nhắc, cần theo dõi thêm điều gì, khi nào phải quay lại? Cách trao đổi này hữu ích hơn đề nghị một thuốc hoặc một xét nghiệm chỉ vì từng thấy người khác sử dụng. Mục tiêu là có kế hoạch phù hợp, không phải làm càng nhiều kiểm tra càng tốt.
Ghi lại diễn biến ho trước khi đi khám
Nên ghi ngày bắt đầu, ho liên tục hay thành cơn, xuất hiện nhiều vào thời điểm nào và có liên quan đến ăn uống hoặc vận động không. Ghi thêm sốt, nôn sau ho, khó thở, tiếp xúc khói thuốc và các đợt tương tự trước đây. Những thông tin này giúp buổi hỏi bệnh rõ ràng hơn.
Nếu con đi nhà trẻ, có thể trao đổi với người chăm sóc về biểu hiện ban ngày. Không nên chỉ ghi nhận lúc ở nhà rồi bỏ qua việc bé giảm chơi hoặc khó ăn ở trường. Mỗi người mô tả điều mình trực tiếp thấy, tránh gộp nhiều suy đoán thành một chẩn đoán chưa được xác nhận.
Chăm sóc môi trường sống trong khi theo dõi
Tránh để trẻ tiếp xúc với khói thuốc, thuốc lá điện tử và các nguồn khói kích thích. Giữ không gian sinh hoạt sạch, phù hợp với trẻ và theo dõi khả năng bú uống. Nếu bé đang khó thở, việc điều chỉnh phòng hoặc vệ sinh nhà không được thay thế cho đi khám.
Không tự xông hơi nóng vì nguy cơ bỏng; không thử nhiều tinh dầu hoặc sản phẩm bôi, hít khi chưa rõ phù hợp lứa tuổi. Với trẻ có bệnh dị ứng hoặc hen đã được chẩn đoán, trao đổi cùng bác sĩ về yếu tố khởi phát cụ thể. Không cần áp dụng một danh sách kiêng khem dài chỉ dựa trên thông tin truyền miệng.
Vì sao không nên tự mua thuốc ho hoặc thuốc khí dung?
Thuốc ho, thuốc cảm phối hợp và các thuốc dùng qua máy khí dung có chỉ định, giới hạn tuổi và lưu ý khác nhau. Không tự mua nhiều sản phẩm rồi dùng đồng thời. Việc có sẵn máy khí dung tại nhà không đồng nghĩa mọi đợt ho đều cần sử dụng máy hoặc dùng lại dung dịch cũ.
Mang theo vỏ hộp, đơn thuốc và ghi thời điểm sử dụng để bác sĩ kiểm tra. Nếu đã tự dùng một sản phẩm, hãy nói thật để được hướng dẫn an toàn, không giấu vì lo bị nhắc nhở. Không tự tăng liều, đổi thuốc hoặc thêm kháng sinh khi thấy ho chưa giảm như mong đợi.
Chuẩn bị cho buổi khám hô hấp
Mang hồ sơ bệnh, kết quả liên quan và danh sách thuốc hiện tại. Nếu từng nhập viện hoặc có chẩn đoán hô hấp, chuẩn bị giấy ra viện và kế hoạch theo dõi. Cha mẹ có thể viết trước ba vấn đề muốn hỏi nhất để không quên khi trẻ quấy hoặc buổi tiếp nhận đông.
Trong buổi khám, bác sĩ có thể cần quan sát trẻ ở trạng thái yên hơn. Gia đình nên hỗ trợ bé bình tĩnh, nhưng không ép buộc đến mức làm con hoảng sợ. Với trẻ lớn, có thể giải thích bằng từ đơn giản rằng bác sĩ sẽ nghe tiếng thở và hỏi về cảm giác khó chịu của con.
Sau khám, theo dõi cải thiện bằng những gì?
Hỏi rõ mục tiêu theo dõi như mức độ khó thở, khả năng ăn ngủ, hoạt động và diễn biến ho; đồng thời xác nhận dấu hiệu phải tái khám sớm. Không lấy một đêm ho nhiều hơn làm căn cứ tự thay phác đồ. Tuy nhiên, nếu trẻ xấu đi hoặc có dấu hiệu cấp cứu, không chờ tới lịch hẹn.
Giữ hướng dẫn dùng thuốc trong một bản chung cho người chăm sóc. Khi liên hệ lại, báo tình trạng hiện tại, thuốc đã dùng và thay đổi so với lần khám. Một hồ sơ nhất quán giúp tránh bỏ sót thông tin giữa các lần đánh giá, đặc biệt với trẻ có triệu chứng tái phát.
Liên hệ khám nhi tại Tân Uyên
Phòng Khám Nhi Đồng Sài Gòn tiếp nhận liên hệ qua 0918 568 180 và 0888 062 115. Gia đình nên mô tả tuổi trẻ, triệu chứng ho, tiếng thở bất thường và mức ảnh hưởng đến ăn uống để được hướng dẫn nơi khám phù hợp. Lịch hẹn chỉ hoàn tất khi được phòng khám xác nhận.
Nội dung mang tính giáo dục sức khỏe. Trẻ có biểu hiện hô hấp nặng cần đến cấp cứu hoặc gọi 115, không chờ tư vấn qua tin nhắn hay dùng bài viết để tự lựa chọn thuốc.
Đọc thêm: Trẻ biếng ăn, chậm tăng cân: Khi nào nên khám dinh dưỡng? · Khi nào cần đưa trẻ đi khám nhi tại Tân Uyên?.
